هم میهن/متن پیش رو در «هم میهن» منتشر شده و انتشارش در «آخرین خبر» به معنای تایید آن نیست

حسن بهشتی‌پور، تحلیلگر مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با هم‌میهن، گفت:«اگر به‌طور خلاصه بخواهیم بگوییم اتفاق خاصی نیفتاده و آنچه در عمان به‌صورت شفاهی روی آن توافق شده، موضوعات کم‌اهمیتی است که شاید برای برخی مشکلات اقتصادی راهگشا باشد، اما قطعاً گره‌گشا نیست و نمی‌تواند به‌صورت بلندمدت و ریشه‌ای مشکلات کشور را حل کند؛ وضعیت امروز کشور به بیماری می‌ماند که می‌خواهند برایش دارو تجویز کنند، اما تلاشی برای بهبود این بیمار صورت نمی‌گیرد. در شرایطی که ما صادرات انجام دادیم و نمی‌توانیم پول‌مان را بگیریم و یا وارد کشور کنیم، باید بپذیریم که تنها با این منابع، غذا و دارو وارد کنیم و البته در هر مورد رضایت ایالات متحده را کسب کنیم یا عراق به‌جای ایران غرامت ما را به ترکمنستان پرداخت کند یا مبلغ ارزی که بابت حج باید به دولت سعودی پرداخت شود را عراق از منابع ایران پرداخت کند؛ بنابراین همانگونه که عرض کردم این موارد باید یک به یک با آمریکا چک شود که دو مورد ذکرشده نیز همین پروسه را طی کرده است. شاید اگر تنها بخواهیم به ظاهر موضوع نگاه کنیم کار خوبی است؛ از آن جهت که راهی را گشوده است، اما می‌دانیم راه‌حل بلندمدت و اساسی نیست و باید مشکلات از طریق مذاکرات مستقیم با واشنگتن و کاملاً شفاف، علنی و مکتوب صورت بگیرد؛ این تفاهم‌های شفاهی قطعاً راه‌حل ریشه‌ای برای مشکلات کشور نیست. در خصوص تفاهم شفاهی صورت‌گرفته براساس آنچه رسانه‌ها مطرح می‌کنند نیز باید بگویم در خصوص پول‌های بلوکه‌شده در کره نیز ادعا می‌شود دولت پیشین بر مبنای آن بانک مرکزی را موظف به انتشار اسکناس کرده و بخش دیگر هم به بانک‌های قطر منتقل شده است. به‌صورت کلی در نتیجه خواندن این اخبار، تنها حال آدم بد می‌شود و موضوعاتی نیستند که بخواهیم در خصوص آن صحبت کنیم. البته اخبار هم ضد و نقیض است و برای مثال برخی صحبت از توقف غنی‌سازی ۶۰ درصد می‌کنند و برخی دیگر مدعی هستند غنی‌سازی بیشتر از این میزان نباید صورت بگیرد و در نتیجه دقیقاً مشخص نیست مفاد این تفاهم شفاهی چیست. البته این‌ها سخنانی است که با استقلال کشور تعارض دارد و حاکمیت ملی ما را نقض می‌کند. این اخبار در صورت صحت به‌هیچ‌عنوان عقلانی نیست و راه‌های بسیار دیگری برای حل‌وفصل مشکلات با آمریکا وجود دارد. چنین تفاهمی هیچ مشکلی از مشکلات کشور را حل نمی‌کند. بیشتر علاقه‌مند هستم باور نکنم چنین تفاهمی صورت گرفته است. باید منتظر باشیم این موارد تأیید و رسماً منتشر شود. گفته شده در مسقط هیئت ایرانی در یک اتاق و هیئت آمریکایی در اتاق دیگر حضور داشته و عمانی‌ها بین دو اتاق در حال حرکت و انتقال پیام بودند، این چه مدل مذاکره است؟! لازم است با مردم شفاف باشیم. دوستانی که در زمان مذاکرات برجام خواهان انتشار همه جزئیات بودند حالا اما کلیات را نیز در اختیار افکار عمومی قرار نمی‌دهند. به‌عنوان یک ایرانی از خود می‌پرسم چرا باید به این نقطه برسیم که صحبت از تفاهمی شفاهی شود که در نتیجه آن لازم باشد حتی صادرات ایران نیز با طرف آمریکایی چک شود؟

فرصت ایجاد اعتماد نسبی
عبدالرضا فرجی‌راد، استاد دانشگاه و دیپلمات پیشین به هم‌میهن گفت: مذاکرات برای دستیابی به این تفاهم در جریان است و حدود سه ماه است که آغاز شده و مجموعه‌ای از کار سیاسی و فنی و موضوع زندانیان را در برمی‌گیرد. در حال حاضر معتقدم کار کمی به پیش رفته چراکه آمریکا در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری می‌خواهد یک تفاهمی با ایران داشته باشد که همزمان توافق نباشد تا مجبور نشود آن را به کنگره ارائه کند، کاخ سفید نیاز دارد تا در جریان رقابت‌های انتخاباتی این تفاهم انجام شده باشد تا بیان کند که مانع از غنی‌سازی بیشتر ایران شده و از حرکت تهران به سمت دستیابی به سلاح هسته‌ای نیز جلوگیری کرده است تا حملات طرف مقابل را در این حوزه کنترل کند. از سوی دیگر ایران نیز علاقه‌مند است تا به یک توافق با ایالات متحده دست پیدا کند، هرچند برمبنای سخنان مقامات، خواست تهران توافقی بلندمدت است، اما بعید می‌دانم در مقطع کنونی امیدی برای احیای برجام یا هر توافق بلندمدت دیگری وجود داشته باشد اما در صورت تفاهم، این احتمال وجود دارد که در صورت پیروزی مجدد دموکرات‌ها، این گفت‌وگوها برای احیای برجام ادامه پیدا کند. البته تفاهمی که گفت‌وگو برای دستیابی به آن در جریان است هنوز به قطعیت نرسیده و احتمالاً در جریان این مذاکرات به یکدیگر منتقل خواهند کرد که گفت‌وگوها پس از انتخابات ادامه پیدا کند. در پاسخ به این سوال که آیا چنین تفاهمی به نفع ایران است باید بگویم این تفاهم به نفع هر دو طرف است؛ کاخ سفید برگ برنده‌ای را در انتخابات پیش رو کسب خواهد کرد و تهران نیز در یک تفاهم موقت، تبادل زندانی انجام می‌دهد، پول‌های بلوکه‌شده خود را بازمی‌گرداند و غنی‌سازی کشور در ۶۰ درصد متوقف می‌شود و همچنین همکاری ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز ادامه خواهد یافت. بنابراین باید یک هماهنگی میان ایران و آژانس در بُعد فنی در یک طرف و تفاهم میان ایران و آمریکا در حوزه سیاسی از سوی دیگر اتفاق بیفتد تا مسائلی مانند موضوع زندانیان و پول‌های بلوکه‌شده ایران حل‌وفصل شود. همانگونه که عرض کردم این تفاهم موقت که نیاز به تأیید کنگره ندارد می‌تواند زمینه را برای تداوم مذاکرات پس از انتخابات آمریکا فراهم کند چراکه یک اعتماد نسبی را میان دو طرف فراهم خواهد کرد و طبیعتاً واسطه‌ها در این مسیر ضامن اجرای تفاهم خواهند بود.

*فاطمه کلانتری