هم میهن/متن پیش رو در «هم میهن» منتشر شده و انتشارش در «آخرین خبر» به معنای تایید آن نیست

واردات خودرو در این سال‌ها به پاشنه آشیل صنعت خودروسازی در کشور بدل شده است. در غیاب واردات خودروهای خارجی، کیفیت خودروهای داخلی نازل با قیمت‌های سرسام‌آوری عیان شده است که نارضایتی در میان مردم را به همراه داشته است. میزان بالای تصادفات خودروهای داخلی در این سال‌ها، گواه بر این مدعاست. مهدی دادفر، دبیر انجمن واردکنندگان خودرو در گفت‌وگو با «هم‌میهن» عامل اصلی بر سر راه واردات خودرو را جدا از کمبود ارز، ذینفعان پنهانی می‌داند که با استفاده ابزاری از دولت، تلاش دارند تا جلوی واردات خودرو را به‌صورت جدی بگیرند. دیدگاه او را در این رابطه می‌خوانید:

‌ چرا دولت‌ها در ایران در مقاطع مختلف و با دلایل متفاوت، با واردات خودرو مخالفت می‌کنند؟
بزرگترین مشکل در مبحث خودرو در کشور، سهامداری دولت در بخش خودروسازی کشور است. یک بخش اسم حمایت از صنعت دارد، یک بخش دیگر را به‌خاطر اینکه کنترل بخشی از صنعت که تعداد زیادی نیروی انسانی است را مباحث امنیتی می‌گویند و این دو علت همزمان دلیلی برای حضور دولت در صنعت خودروسازی شده است. با توجه به اینکه دولت خود در دو کارخانه اصلی خودروسازی ایران ذینفع است و تاکنون نتوانسته از این تصدی‌گری خارج شود، با بهانه‌های مختلف با وجود دستورهای مؤکد و مکرر مسئولان ارشد کشور، همواره با واردات خودرو مخالفت می‌کند. فرقی هم نمی‌کند کدام دولت حضور داشته باشد، با هر گرایشی، دولت علاقه ندارد که از این فضا خارج شود و همین امر موجب ایجاد رانت می‌شود. این اقدام دولت سبب می‌شود تا صنعت بیماری که با پیشرفت‌های تکنولوژیک دنیا منطبق نیست و هزینه‌هایش برای تمامی فرایندهایش چندین برابر استانداردهای دنیاست، صنعتی که روزآمد نیست و سرعت تغییر و تحولش منطبق با صنعت خودروسازی دنیا نیست، از این فضا بهره ببرد. خود دولت‌ها مستقیماً از این فضا سود نمی‌برند. ذینفعان پنهانی در این فضا هستند که تلاش می‌کنند اسم و عنوان دولت همیشه این وسط باقی بماند که آهسته‌آهسته کار را به سمت انحصار مطلق سوق دهند و باعث شوند با اولین چیزی که مبارزه کنند، مبحث واردات باشد. علت هم روشن است، چون واردات شاخصی است برای تطبیق ارزش کالای ساخته‌شده توسط صنعت خودروسازی داخلی با کالای تمام وارداتی که دو تفاوت اساسی دارند؛ یک، طراحی پلتفرم روز؛ دوم، قیمت تمام‌شده بسیار پایین نسخه خارجی.

اصلی‌ترین عملیات ممنوعیت و مبارزه با واردات خودرو در دولت آقای روحانی و توسط آقای نعمت‌زاده به بهانه حمایت از تولید انجام شد و از همه بالاتر بحث تحریم بود، کمااینکه آن زمان تحریمی نداشتیم و با کمال تأسف تمام عملیات‌شان را به پای مقام معظم رهبری نوشتند. یعنی اینطور انعکاس دادند که این خواسته ما نیست. آنقدر در این فضا حرکت کردند که مقام معظم رهبری خودشان چندین بار و مکرر به بیان آمدند. نه اینکه مقام معظم رهبری حامی واردات باشند ما بارها دیده‌ایم که ایشان اصالتاً نقش اساسی‌ای برای تولید داخل قائل هستند، اما اینقدر این فضای سیاه و رانت و انحصار مطلق ایجاد شد که منجر به نارضایتی مردم شده بود که ایشان مواضع‌شان را درخصوص تولیدات صنعتی خودروی کشور به صراحت بیان کردند.

مشکل بعدی، نداشتن استراتژی مدون و منعطف از طرف دولت و مشخص برای این موضوع است. یعنی برای رفع تقاضا و نیاز بازار، دولت خودش نمی‌داند می‌خواهد چه کند. نه در دوره تحریم، استراتژی مبسوطی داشتیم که پیگیری کنیم نه در حین گذار از پیچ‌های سخت تحریم و نه در حال حاضر. یک عده می‌گویند واردات ممنوع است و مونتاژ کنید. سرمایه‌گذاری می‌‌شود و قطعات از خارج وارد و مونتاژ می‌شوند و حاصل آن می‌شود خودروهای چینی با قیمت گزاف با نابسامانی و بی‌کیفیتی. اگر یکی از این خودروسازها نبود و پیشرو در مونتاژ خودروهای باکیفیت چینی و با قیمت مناسب عرضه نمی‌کرد، شاید می‌توانستیم خودروهای پنج میلیاردی چینی را هم ببینیم و کسی جلودارش نبود. بعضی‌ها می‌گویند تولید در نقطه سریع 200 هزار دستگاه است و مونتاژ ضعیف و انسان‌محور است و باید تعطیل شود. یعنی سرمایه واحدهای خصوصی فعال در حوزه تجارت و صنعت خودرو اسباب‌بازی تفکرات یک عده است.

‌ اشاره کردید به خودروهای وارداتی که در استانداردسازی و قیمت، به‌عنوان دو مؤلفه اصلی بهتر از تولید داخل عمل می‌کنند و به همین دلیل مقاومت‌هایی برای واردات خودرو و ایجاد رقابت وجود دارد. کیفیت خودروها در کشورهای همسایه به‌ویژه چگونه است که چنین قیاسی را طرح می‌کنید؟
یک بچه کوسه را در یک آکواریوم بزرگ کردیم و به همه می‌گوییم این کوسه است و خودش هم اینطور فکر می‌کند. هیچ‌وقت این بچه را در فضای آزاد جهانی رها نکردیم. اما چند نکته هست. کوسه‌ای که در آکواریوم نگه‌داشته‌ایم، کوسه دریای آزاد نیست، چون بالغ بر 40 سال است این کوسه را در آکواریوم نگه داشته‌ایم و خودمان ازش می‌ترسیم و اسباب‌بازی ما شده، درصورتی‌که اگر این را در صنعت جهانی خودرو رها کنیم، شاید 10 درصد احتمال داشته باشد که بتواند خودش را زنده نگه‌دارد. اینجا نکته اصلی نمایان خواهد شد. نکته اساسی اینکه نظام اینقدر هزینه اجتماعی و سیاسی و ارزی می‌دهد‌، برای اینکه بر صنعتی فشار بیاوریم که هنوز تعیین‌تکلیف نشده که آیا در این صنعت دارای مزیت هستیم یا نه. یک بچه استعداد والیبالیست‌ شدن را ندارد، کسی 130 کیلو است و استعداد شناگرشدن ندارد، اما اصرار داریم با ریختن پول، او را به قهرمان المپیک تبدیل کنیم و تمام آشنایان و نزدیکان اصرار می‌کنند این بچه استعداد ندارد شاید بتواند نقاش خوبی شود. این البته نشأت گرفته از فرهنگ ذهنی ماست. به یک چاه‌کن قهار گفتند بیا برای ما چاه بکن، گفت من اینجا را می‌شناسم، می‌دانم اینجا آب نیست، گفت تو چاهت را بکن، اگر برای ما آب ندارد برای تو نان دارد. این فضا برای یک عده نان خیلی خوبی داشته و هنوز نمی‌خواهند دست بردارند. واقعاً اگر ادای حضور در بازارهای بین‌المللی به‌صورت غیرمصنوعی را داریم، باید اجازه دهیم واردات خودرو برای تمام مردم با تعرفه معقول و هوشمند با فاصله کم آزاد شود تا مردم انتخاب کنند. از طرف دیگر حمایت‌های خاص از صنعت به‌عنوان یکی از صنایع اصلی داشته باشیم. باید یک‌جا تکلیف کار را معلوم کرد؛ این همه هزینه درست نیست.

‌ چه موانع مشخصی بر سر واردات خودرو در کشور وجود دارد؟
موانع واردات بر سر راه دولت و مردم، دو مورد متفاوت است. دولت، موانع را خودش ایجاد کرده نه دیگران. موانع دولت، نداشتن شورای عالی سیاست‌گذاری خودروی کشور است. در دولت آقای احمدی‌نژاد این شورا تشکیل شد و بالغ بر ۳۲ دستگاه و عامل اثرگذار بر صنعت خودرو در آن حضور داشتند، اما خوب عمل نکرد. آنچه در حال حاضر مسلم است مهم‌ترین مانعی که دولت ایجاد می‌کند، به‌کارگیری استانداردهای به‌شدت سختگیرانه برای تولید یا واردات است؛ یعنی ما اقلیم‌شناسی برای وضع استانداردها نکردیم، چه در استانداردهای زیست‌محیطی چه فنی و مهندسی که فاجعه‌ای را رقم می‌زند که تولید یا حتی واردات را با قیمت تمام‌شده به‌شدت بالا به دست مصرف‌کننده خواهد رساند.

نکته بعدی وضع تعرفه‌های نامعقول و نامتناسب و غیرهوشمند برای مبحث واردات است. اکنون هنوز واردات خودرو به کشور ممنوع است، اما حتی زمانی‌که امکان واردات خودرو به کشور وجود داشت، مشکلات دیگری از همین زاویه برای آن وجود داشت.

مانع سوم، حضور مخالفان ایدئولوژیک واردات خودرو است. یعنی افرادی که رضایتمندی بازار یا تنظیم بازار و کاهش هزینه خانوار برایشان اهمیتی ندارد. در دولت گاهی این افراد هستند و می‌گویند همین که هست خیلی خوب است و هر اتفاقی که می‌خواهد بیفتد. عملاً بحث واردات هر نوع کالا مثلاً دارو، نهاده‌های دامی، کالاهای اساسی، حتی قطعات موردنیاز همین خودروسازان، همه‌ نیاز به ارز دارند. در ماه‌های اول 1402 مدیرعامل محترم ایران‌خودرو نامه نوشت که اگر ارز تخصیص ندهید، من خط تولیدم را می‌خوابانم. این یعنی اینکه همین‌ها هم برای واردات قطعات تولیدی مورد نیازشان نیاز به ارز دارند. دولت به دلیل تحریم‌های خصمانه خارجی و وضع قوانین و مقررات نامتناسب با زمان و دوره فعلی ما که می‌توان به آن تحریم داخلی هم گفت، به علت نداشتن ارز برای واردات برخی کالاهای اساسی، امکان اینکه ارز را به خودرو تخصیص بدهد، ندارد. این امری واضح و مبرهن است. درست است که خودرو امروزه به وسیله‌ای برای زندگی همه ما تبدیل شده، اما اولویت یک زندگی، خودرو نیست. بنابراین دولت از منابع خودش نمی‌تواند تخصیص دهد. هنر استفاده از منابع ارزی مردم در داخل و خارج از کشور را هم ندارد و هنوز نتوانسته این مسئله را حل کند. اگر مثل سال 1394-1391 استفاده از منابع ارزی مردمی برای واردات خودرو آزاد می‌شد، کمر بازار خودروی کشور و قیمت و ارزش خودرو کشور می‌شکست و آن زمان بود که رقابت قیمتی به‌شدت پایین خودروهای وارداتی در کنار تولیدات باعث می‌‌شد خودروسازان مجبور شوند نسبت به کاهش قیمت‌شان اقدام کنند. ما مدام شورای رقابت و سازمان حمایت و یکسری دست‌ها را داریم که قیمت فلان خودرو اینقدر است و هر روز هم بر سر آن دعواست. کسی هم زیر بار نمی‌رود و سوال اینجاست که چرا به جای قیمت‌گذاری و به قول تولیدکنندگان، زورگویی مطلق، واردات را آزاد نمی‌کنید که قیمت تمام‌شده کم شود و تولیدکنندگان مجبور باشند برای افزایش رضایتمندی مردم و خرید خودرو، کیفیت را افزایش و قیمت را کاهش دهند.

خبرنگار: شکوفه حبیب زاده