اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

قریب به تمام فرماندهان نظامی در ایران، همان‌هایی هستند که جنگ دیده‌اند اما غالب آنها در آن زمان، آموزش کلاسیک ‌ندیده بودند. آنها غالبا در میادین جنگ عراق با ایران، آموختند؛ زمانه‌ای که هرچند مقام‌شان فرماندهی بود و البته هنوز در مرحله کسب تجربه بودند.

با پایان جنگ 8 ساله، بنا نبود که آنها به شهرها و خانه‌های‌شان بروند و به پیشه‌ای بازگردند که قبل از جنگ به آن مشغول بودند. آنها باید در همان سازمان رزمی باقی می‌ماندند تا از تجارب‌شان استفاده شود. تجربه‌هایی که با حضور در وسط میدان‌های جنگ و عملیات‌های متعدد در سال‌ها نبرد، به کوله‌بارشان افزوده شده بود؛ قرار هم نبود که این تجربه‌ها به صندوقچه‌ها و کتاب‌ها و خاطرات برود.

از همین رو سازمان‌های مختلف رزمی در نیروهای مسلح، مراکزی تحت عنوان «مرکز راهبردی» یا «مرکز مطالعات راهبردی» ایجاد کردند. البته این مراکز آنطور که تصور می‌شد بلافاصله پس از جنگ تشکیل نشد؛ بلکه سال‌ها بعد و زمانی که همان فرماندهان چندین پست فرماندهی را به کارنامه مدیریتی خود اضافه کرده بودند.

از این مراکز می‌توان به عنوان مراکزی برای بازسازی دانش فرماندهان به لحاظ کلاسیک آن یاد کرد. معمولا روسای این مراکز، پس از چند سال که در فضایی «پژوهشی» حضور دارند، در جایگاه ارشد نظامی و امنیتی قرار می‌گیرند.

هرچند از این دست مراکز اطلاع زیادی در دست نیست، اما مرکز راهبردی سپاه پاسداران یکی از این مراکز فرمانده‌ساز است؛ مرکزی که رییس آن مستقیما از سوی فرمانده کل قوا منصوب می‌شود.«مسوولیت مطالعات روی نقاط قوت و ضعف و چالش‌های پیش روی سپاه پاسداران و تدوین برنامه‌های علمی» از جمله وظایف این سازمان بود که آن زمان در رسانه‌ها مطرح شد.

دستور تاسیس مرکز راهبردی سپاه همزمان با اوج‌گیری تنش‌ها

مرداد سال 1384 و همزمان با تغییر دولت در ایران، مرکز راهبردی سپاه پاسداران، به دستور فرمانده کل قوا تاسیس شد. آن زمان مصادف بود با اوج‌گیری تنش میان ایران و غرب بر سر پرونده هسته‌ای و آغاز دوباره تهدیدات نظامی و دیپلماتیک علیه ایران.

این تغییر و تحول تقریبا همزمان بود با تحویل دولت از سوی محمد خاتمی به محمود احمدی‌نژاد. در همان زمان، سردار محمدعلی (عزیز) جعفری از سوی مقام رهبری به عنوان رییس مرکز راهبردی سپاه پاسداران منصوب شد. در این حکم از سردار جعفری خواسته شده بود تا نسبت به راه‌اندازی این مرکز اقدام کند. احتمالا یکی از دلایل انتصاب عزیز جعفری، به تحقیقاتی بازمی‌گردد که او در زمان فرماندهی‌اش بر نیروی زمینی سپاه درباره «نکات ضعف و قوت امریکا در حمله به افغانستان و عراق» داشته است.

ماموریت عزیز جعفری

در حکم مقام رهبری خطاب به سردار جعفری آمده بود: «نظر به نیاز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به ایجاد مرکزی برای تعیین راهبردهای عمومی سپاه، جنابعالی را مامور تشکیل «مرکز راهبردی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» و به ریاست آن منصوب می‌کنم».

در حکم مقام رهبری، این مرکز «مهم» برشمرده شده و خطاب به جعفری آمده بود که «برای عضویت در این مرکز مهم افراد زبده و دانشمند سپاه را شناسایی کنید و پیشنهاد بدهید».همچنین از سردار جعفری خواسته شده بود «با کمک همکاران‌تان و فرماندهی محترم کل سپاه به وظایف ذکر شده در اساسنامه اهتمام ورزید و روند پیشرفت کار را گزارش کنید».

با این وجود، جست‌وجو در فضای مجازی و وبسایت‌های مرتبط، برای به دست آوردن نسخه‌ای از اساسنامه این مرکز نتیجه‌ای در بر ندارد.عزیز جعفری که مسوول ایجاد این مرکز شده بود، در دوران جنگ، فرمانده قرارگاه عملیاتی نجف و قدس بود و از سال 1371 به عنوان فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران فعالیت می‌کرد.

تصویب اساسنامه مرکز از سوی مقام رهبری

یک هفته پس از انتصاب عزیز جعفری، مرحوم «حسن فیروزآبادی» رییس وقت ستاد کل نیروهای مسلح، از مرکز «جدید التاسیس راهبردی سپاه» بازدید کرده و گفته بود: «با توجه به نقش سپاه در پاسداری از انقلاب و اشتغال مدیران عالی این نهاد به امور جاری، وجود یک مرکز برای پرداختن به مسائل راهبردی سپاه بسیار مهم و ضروری بود». عزیز جعفری رییس وقت این مرکز نیز در سخنانش از تصویب «اساسنامه مرکز راهبردی سپاه از سوی مقام معظم رهبری» خبر داد. او افزوده بود که این مرکز، «مرکزی برای فکر کردن با فراغت خاطر از مسوولیت‌های اجرایی و مشرف بر مسائل و ماموریت‌های سپاه از طریق به‌کارگیری نیروهای فرهیخته سپاهی، پشتوانه بسیار ارزشمندی برای رشد و تعالی این نهاد خواهد بود».

این سمت، بیش از آنکه وجه نظامی‌اش پررنگ باشد، از منظر تحقیقاتی و پژوهشی نظامی برای آن سازمان‌های رزمی اهمیت دارد. عزیز جعفری به مدت حدود سه سال در این جایگاه مشغول فعالیت بود و سال 1386، با کنار رفتن یحیی رحیم صفوی فرمانده کل وقت سپاه پاسداران، عزیز جعفری به فرماندهی کل منصوب شد.

هنگامی که عزیز جعفری به ریاست مرکز راهبردی سپاه پاسداران منصوب شد، او سردار «حسین همدانی» را به معاونت این مرکز برگزید. سردار همدانی به مدت سه سال در سمت معاونت مرکز فعال بود تا سال 1387 یعنی یکسال پس از تغییر فرماندهی کل سپاه، عزیز جعفری، سردار همدانی را به نیروی مقاومت بسیج منتقل و او را به سمت جانشین فرمانده نیروی مقاومت بسیج منصوب کرد؛ آن زمان فرمانده نیروی مقاومت حسین طائب بود.

از مرکز راهبردی به فرماندهی کل

تا تابستان سال 1386 عزیز جعفری ریاست مرکز راهبردی سپاه را بر عهده داشت و آن زمان به فرماندهی کل سپاه منصوب شد. او در مراسم خداحافظی خود از ریاست مرکز راهبردی سپاه، یکی از وظایف این مرکز را «رصد تغییرات محیطی در اطراف کشور و ترسیم استراتژی‌های اصلی سپاه پاسداران برای جهت‌گیری حرکتی سازمان» معرفی کرده بود. او درباره فلسفه وجودی این مرکز نیز گفته بود «از آنجایی که شرایط محیطی در زمینه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به‌طور دایم در حال تغییر است سازمان‌ها برای آنکه بتوانند خود را حفظ کرده و موفق شوند، باید خود را با شرایط محیطی تطبیق دهند و چنانچه سازمانی از این مهم غفلت کند، شکست قطعی است».

اساسا چنین مراکزی که در سازمان‌ها وجود دارند، بر مبنای تغییرات اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و حتی اقتصادی، استراتژی و پیشنهادات را نه فقط برای ارگان متبوع خود، بلکه برای حاکمیت نیز ارایه می‌دهند. در همین رابطه عزیز جعفری گفته بود که «با توجه به شرایط آینده پیش‌روی انقلاب اسلامی استراتژی سپاه نیز باید تغییر کند».

جایگاهی به دور از مسائل اجرایی

بعد از آنکه عزیز جعفری به فرماندهی کل سپاه منصوب شد، برخی رسانه‌ها در تحلیل‌هایی این سمت را مناسب برای جعفری دانستند؛ ناظران بر این عقیده بودند که او در دو سال پیش از فرماندهی، در مرکز راهبردی، مشغول «مطالعه آمادگی‌های سپاه» بوده است و به واسطه جایگاهش، بر بخش‌های مختلف سپاه اشراف خوبی داشته است. همچنین مسوولیت او در مرکز راهبردی، «تحقیقاتی و پژوهشی» عنوان شده بود؛ به عبارت دیگر، جایگاهی به دور از مسائل اجرایی روز که فرصت برای بالا و پایین کردن استراتژی‌های پیش‌رو را داشته است.

عزیز جعفری پس از انتصاب به فرماندهی کل سپاه، دست به تغییرات ساختاری در سازمان اداری و نظامی این نهاد زد. احتمالا تشکیل سپاه‌های استانی و اجرای طرح دفاع موزاییکی را باید از خروجی‌های حضور عزیز جعفری در راس مرکز راهبردی سپاه پاسداران در نظر گرفت. در این طرح، سپاه مصوب کرد که در هر استان، یک سپاه استانی با ساختار و تشکیلاتی مانند ساختار فرماندهی کل سپاه ایجاد شود. به عبارت دیگر، سپاه هر استان، یک فرمانده در راس دارد و معاونت‌ها نیز مانند ساختار ستاد فرماندهی کل در تهران تشکیل شد. در این طرح که از دل طرح «دفاع موزاییکی» بیرون آمده بود، قرار بود در برابر هر گونه واقعه‌ای در استان‌ها که برای «جمع کردن» آن، نیاز به دخالت سپاه باشد، سپاه همان استان و بدون نیاز به کمک گرفتن از مرکز یا استان‌های معین، ماجرا را «جمع» کند. در عین حال، برخی معتقدند که طرح تحول سپاه پاسداران را علی‌اکبر احمدیان پایه‌ریزی کرده است. عزیز جعفری تیر ماه 1387 در مراسم معارفه فرماندهان جدید نیروی زمینی سپاه و نیروی مقاومت بسیج، از نقش مرکز راهبردی در تغییرات ساختاری سپاه سخن گفته بود: «بحث ساختار جدید نیروی زمینی و مقاومت سابقه چندین سالانه دارد که بررسی‌های دقیق کارشناسی آن در مرکز راهبردی سپاه و ستادکل نیروهای مسلح انجام شد».

دومین رییس مرکز راهبردی در نهادی حساس

زمانی که عزیز جعفری فرمانده کل سپاه پاسداران شد، سردار علی‌اکبر احمدیان با حکم فرمانده کل قوا، به ریاست این مرکز منصوب شد. در این حکم خطاب به احمدیان تاکید شده بود که «به وظایف مقرر و اعلام‌شده و تعامل دایمی با فرماندهی کل سپاه اهتمام ورزید و پیشرفت کار را گزارش دهید». او پس از پایان جنگ و از سال 1369 تا ۱۳۷۶ جانشین فرمانده نیروی دریایی سپاه بود. بعد از آن به مدت 3 سال جانشین سردار حسین علایی و فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران شد. از سال 1379 تا ۱۳۸۶ نیز عهده‌دار ریاست ستاد مشترک سپاه پاسداران بود. احمدیان در مراسم معارفه خود گفته بود که «امروز در سپاه وحدت استراتژیک وجود دارد و سازمان سپاه انقلابی، ولایت مدار مردمی، منعطف، با قدرت نوشوندگی و چند منظورگی و برپایه انضباط بنا شده است».

او آن زمان تاسیس مرکز راهبردی سپاه را «نقطه پایان دغدغه‌ها برای تثبیت راهبردهای استراتژیک در مسیر تحول و حرکت‌های زیربنایی سپاه» بیان کرده بود. احمدیان از سال 1386 هم تا 1402 که دبیر شورای عالی امنیت ملی شد، به مدت 16 سال رییس مرکز راهبردی سپاه پاسداران بود. وقتی احمدیان دبیر شورای عالی امنیت ملی شد، حسین سلامی فرمانده کل سپاه در پیام تبریک به او، «پرداختن به حل مسائل کلان و اولویت‌دار کشور در حوزه‌های بهره‌وری کشاورزی، آب، غذا، سلامت، دارو و انرژی در مرکز راهبردی سپاه» را به عنوان بخشی از فعالیت‌های احمدیان در مرکز راهبردی سپاه برشمرده بود.

علی‌اکبر احمدیان دومین رییس مرکز راهبردی سپاه است که از این مرکز، راهی یک نهاد تاثیرگذار و استراتژیک در نظام شد؛ اولی عزیز جعفری بود که به فرماندهی کل سپاه رسید و دومی، همین علی‌اکبر احمدیان است که از مرکز راهبردی به شورای عالی امنیت ملی رفت.

اجرای طرح تحول سپاه

سال 1392و پس از روی کار آمدن دولت حسن روحانی، مرحوم حسن فیروزآبادی رییس وقت ستاد کل نیروهای مسلح، درباره دوران مدیریت عزیز جعفری در مرکز راهبردی سپاه گفته بود «خدمتی که سرلشکر جعفری کرد این بود که در مرکز راهبردی سپاه فکر کرد و به این طرح رسید و این یعنی تشخیص و صرف تشخیص درد نکته مهمی است و بعد از تشخیص است که راهکار به میدان می‌آید».

او به طرح تحول و تعالی در سپاه پاسداران پس از فرماندهی کل سردار جعفری اشاره کرد و گفته بود «بعد از ارایه این طرح از سوی مرکز راهبردی سپاه و تصویب رهبر معظم انقلاب، طرح تحول و تعالی در سپاه از سوی ستاد کل ابلاغ شد و بعد از آن نیز خود سردار جعفری به فرماندهی سپاه انتخاب شد که به معنای انتخابی جهت‌دار در جهت تحول و تعالی سپاه بود. لذا این جهت‌گیری‌هایی که در سپاه دنبال می‌شود، در ابتدا مورد تایید فرمانده کل قوا قرار گرفته است.»

فیروزآبادی از طرحی جدید پس از طرح تحول سخن گفته بود: «گام اول طرح تحول در رزمایش مقابله با امریکا در زنجان انجام شد و بعد از آن طرح راهبردی غدیر که توسط سردار جعفری تهیه شده بود، مبنا قرار گرفت و دکترین و راهبرد سپاه در همین جهت ابلاغ شد و در گام سوم نیز از سال 88 سپاه نسبت به اجرایی کردن برخی راهبردها اقدام کرد.» با این حال جست‌وجو برای یافتن محتوای «طرح راهبردی غدیر» به سرانجام نرسید.

در 18 سالی که از تشکیل مرکز راهبردی سپاه می‌گذرد، به غیر از دو رییس، خبری از معاونان و اعضای این مرکز در رسانه‌ها عمومی نشده است. به عبارت دیگر، ساختار این مرکز مشخص نیست و همچنین تعداد گروه‌های پژوهشی فعال در این مرکز و موضوعاتی که بررسی می‌شود و همچنین از مدیران آن اطلاعی در دست نیست.

مدیران مرکز راهبردی سپاه

تنها با جست‌وجوهایی در فضای مجازی و نشریات نیروهای مسلح، می‌توان به نام برخی معاونان دست یافت. سال 1394 مدیر گروه سازمان و مدیریت مرکز راهبردی سپاه پاسداران، سردار ایوب سلیمانی بود؛ البته که از مدت زمان مدیریت او بر این گروه اطلاعی در دست نیست. ایوب سلیمانی همان سال 1394، به سمت معاون هماهنگ‌کننده نیروی انتظامی منصوب شد. بعد از سه سال ایوب سلیمانی، به جایگاهی بالاتر یعنی جانشین فرمانده کل نیروی انتظامی رسید. او سال 1399 از نیروی انتظامی جدا و به معاونت طرح و برنامه ستاد کل نیرو‌های مسلح منصوب شد.

سردار دیگری که در مرکز راهبردی سپاه مشغول فعالیت بوده و از آنجا به مدیریت رسیده، سردار سرتیپ احمد محمدی‌زاده است. آنطور که از اطلاعات موجود برمی‌آید، او پس از ایوب سلیمانی، به عنوان مدیر گروه سازمان و مدیریت مرکز راهبردی سپاه پاسداران منصوب شده است. محمدزاده، فرماندهی منطقه دوم نیروی دریایی سپاه بوشهر، معاونت هماهنگ‌کننده نیروی دریایی سپاه پاسداران، جانشین فرماندهی دانشگاه امام حسین سپاه پاسداران و دستیاری و مشاورت عالی مرحوم رستم قاسمی وزیر نفت دولت دهم را در کارنامه خود دارد. با روی کار آمدن دولت سیزدهم، با پیشنهاد سردار احمد وحیدی وزیر کشور و تایید ابراهیم رییسی رییس‌جمهوری، او که متولد گناوه است، به عنوان استاندار بوشهر منصوب شد.

مرکز مطالعات راهبردی فراجا

مرکز راهبردی دیگری نیز در نیروهای مسلح فعال است: مرکز مطالعات راهبردی نیروی انتظامی. این مرکز هم از جمله مراکز نوپاست. سال 1393 و بعد از اینکه احمدرضا رادان از جانشینی فرمانده نیروی انتظامی کنار رفت، سردار اسماعیل احمدی مقدم فرمانده وقت نیروی انتظامی در حکمی او را به ریاست مرکز مطالعات راهبردی این نیرو منصوب کرد. رادان هم مانند بسیاری از فرماندهان ارشد نیروی انتظامی خاستگاهش سپاه پاسداران است. او تا سال 1376 در بدنه سپاه پاسداران مشغول فعالیت بود و از آن سال تا 1385 به عنوان فرمانده انتظامی استان‌های کردستان، سیستان و بلوچستان، خراسان و پس از تقسیم استان خراسان فرمانده انتظامی خراسان‌رضوی بود. سال 1385 رییس پلیس تهران بزرگ شد. او دو سال در این سمت بود و بعد از آن از 1387 تا 1393 در زمان فرماندهی کل اسماعیل احمدی مقدم، جانشین فرماندهی ناجا بود. برخوردهای رادان چه در زمان ریاست پلیس تهران و چه در جایگاه جانشینی فرماندهی ناجا، همواره با انتقادات زیادی روبرو بود. سال 1386 جر و بحث‌های رادان در جریان پخش زنده یک برنامه تلویزیونی با مجری آن، آغاز دیده شدن او در افکار عمومی بود. آن سال نیروی انتظامی در تهران طرحی با نام امنیت اجتماعی را به اجرا گذاشته بود.

اما اوج قضاوت افکار عمومی در قبال رادان، پس از اعتراضات سال 1388 به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری آن سال بود؛ از اتفاقات هولناک بازداشتگاه کهریزک گرفته تا مصاحبه او پس از حوادث روز عاشورای 1388، مواردی بودند که رادان را بیش از پیش پررنگ کرد. او نهایتا سال 1393 از بدنه اجرایی ناجا جدا و برای ماموریت جدید به مرکز مطالعات راهبردی ناجا فرستاده شد. با وجود اینکه رسانه‌ها خرداد1393 سمت جدید رادان را اعلام کردند، سال‌های بعد او در چندین سخنرانی زمان شکل‌گیری این مرکز را سال 1394 خوانده بود. به گفته رادان این مرکز «با فرمان مقام معظم رهبری شکل گرفت و راه‌اندازی شد».

از ساختار این مرکز نیز مانند مرکز مشابه در سپاه پاسداران، اطلاعی در دست نیست و از لابه‌لای اخبار موجود می‌توان تا حدی برخی گروه‌های پژوهشی یا ساختار اداری آنها را متوجه شد.

اظهارنظر واکنش‌برانگیز درباره اسیدپاشی

از اولین اظهارنظرهای رادان در سمت جدید، باید به سخنان او در آبان ماه 1393 پیرامون موضوع اسیدپاشی‌های اصفهان اشاره کرد که واکنش‌برانگیز شد. او در این سخنان گفته بود که «در قضیه اسیدپاشی تا آنجا که اطلاع دارم دستگاه‌های امنیتی و نیروی انتظامی با دقت و سرعت وارد عمل شده و اوضاع را کنترل می‌کنند. یک موضوع بدتر در این قضیه وجود داشت و آن‌هم بزرگ‌نمایی بیش از حد بود که مورد سوءاستفاده دشمنان قرار گرفت». البته که همچنان مسوولان و نهادهای مرتبط، اطلاعاتی از متهمان یا بازداشت آنها مخابره نکرده‌اند.

با این وجود، کمتر دیده شد که رادان در این سمت، درباره مسائل روز صحبت کند. او در سخنرانی‌های گوناگونی که داشته، بر لزوم مدرن‌سازی پلیس تاکید می‌کرد. آبان 1395، او در جریان معارفه جانشین مرکز مطالعات راهبردی ناجا، درباره این مرکز گفته که «پاسخ‌دهی به سوالاتی پیرامون معماری ناجای آینده چه در حوزه ساختار و چه در حوزه تئوری یکی از کارکردهای آن است».

به عبارت دیگر، رادان که مسوولیت راه‌اندازی این مرکز را برعهده داشته، مرکز مطالعات راهبردی ناجا را محلی فراتر از روزمرّگی‌های پلیس می‌دانسته و به آنجا بیشتر به محلی برای ایده‌سازی و ساختارسازی نگاه می‌کرده است.

او در همان مراسم از راه‌اندازی و اضافه شدن یک بخش به این مرکز خبر داده بود؛ «گروه رصد و پایش»؛ به گفته رادان، «فعالیت این مرکز می‌تواند پاسخگوی نیازمندی مسوولان و دستگاه‌های مختلف در حوزه انتظامی و امنیتی باشد». این مرکز مدتی بعد با نام «مرکز پایش و سنجش مرکز مطالعات راهبردی ناجا» تشکیل شد که دبیر آن در سال 1396، سرهنگ حمید وطن‌خواه بود.

در ادامه مراسم معارفه جانشین مرکز، سردار «عبدالله هندیانی» به عنوان جانشین مرکز مطالعات راهبردی ناجا معرفی شد. پیش از سردار هندیانی، سردار سیروس سجادیان در این سمت فعالیت داشت.

رادان جای دیگری در اظهاراتی، فلسفه وجودی کار در این مرکز را «معماری ناجا» توصیف کرده بود تا «ناجا، ناجای مدرن» شود. او همچنین تاکید داشت که «اگر هر دستگاه یا سازمانی خود را به روز یا بازسازی نکند، محکوم به ویرانی است و آینده مبهمی دارد و سازمان‌هایی که بخواهند درجا بزنند دیگر پاسخگو نیستند و مردم به وجود چنین سازمانی نیاز ندارند».

گزارش عملکرد

رییس مرکز مطالعات راهبردی ناجا در سال 1397 و در جریان بازدید نماینده ولی‌فقیه در نیروی انتظامی از این مرکز، گزارشی از عملکرد مرکز متبوعش ارایه داد. رادان در این سخنان، «تدوین سند راهبردی نیروی انتظامی و اسناد راهبردی بخشی ناجا» و «تشکیل کارگروه دانش رسانه‌ای در استان‌های کشور» را از جمله مهم‌ترین اقدامات این مرکز برشمرد. به گفته او «معماری وضع موجود و الزامات تحقق معماری وضع مطلوب از سرفصل‌های نقشه راه» است.

سال 1401 و مدتی بعد از تغییر ساختار ناجا و تبدیل شدن به فرماندهی کل انتظامی، تغییراتی نیز در مدیریت این نهاد انتظامی ایجاد شد. سردار حسین اشتری فرماند وقت فراجا، به پلیس اقتصادی رفت و احمدرضا رادان، فرمانده کل نیروی انتظامی و سردار لطفعلی بختیاری نیز به جای رادان، رییس مرکز مطالعات راهبردی شد.

مرکز مطالعات راهبردی ارتش؛ منظم‌تر از بقیه

دیگر مرکز مطالعات راهبردی، از آن ارتش است. رییس فعلی آن، امیر پوردستان، جانشین اسبق ارتش جمهوری اسلامی است. او سال 1396 با حکم فرمانده کل قوا، ریاست این مرکز را بر عهده گرفت. او سابقه فرماندهی نیروی زمینی ارتش و فرماندهی دانشگاه افسری امام علی (ع) را در کارنامه خود دارد. به گفته پوردستان، این مرکز سال 1390 تاسیس شده است. پیش از پوردستان، امیر سرتیپ آقامحمدی ریاست این مرکز را بر عهده داشته است. در حکم پوردستان که با امضای فرمانده کل قوا است، «مطالعه عمیق برای رسیدن به راه‌حل‌های اساسی، ارتقای توان و آمادگی‌های عملیاتی و ارایه شیوه‌های نو و موثر در سطح آجا (ارتش جمهوری اسلامی)» مورد انتظار قرار گرفته است.

برخلاف مراکز مشابه در سپاه و فراجا، مرکز مطالعات راهبردی ارتش، یک وبسایت دارد. هرچند اطلاعات زیادی در آن یافت نمی‌شود، اما بودن آن، بهتر از نبودنش است و شکل و شمایلی منظم به آن داده است. در این وبسایت آمده «در اجرای فرمان مقام معظم فرماندهی کل قوا مبنی بر «ارتش باید نو شود. این فکر را در ارتش رایج کنید ...»، ضرورت ایجاد مرکز مطالعات راهبردی آجا در راستای ارتقای مدیریت راهبردی، توسعه فکر نو، خلاقیت و ابتکار، آینده‌پژوهی و آینده‌نگاری، طراحی سامانه‌های نظامی برخاسته از مبانی و تجارب انقلاب اسلامی، توسعه علوم نظامی راهبردی، رصد نمودن جهت‌گیری‌ها و حرکت کلان آجا و شناسایی عوامل پیشران و موانع اساسی و ارایه راهبردها و راهکارهای مربوط به حوزه ارتش جمهوری اسلامی ایران، به محضر معظم له تقدیم گردید که مورد تصویب قرار گرفت». همچنین برای یافتن ساختار این مرکز، نیازی به جست‌وجوی آرشیو اخبار نیست؛ در همان وبسایت، ساختار این مرکز معرفی شده است. بنا بر اطلاعات موجود، مرکز مطالعات راهبردی ارتش، 7 گروه مطالعاتی و 2 معاونت دارد که وظیفه آنها، «فراهم کردن پشتیبانی فکری و مشاوره‌ای از طریق انجام فعالیت‌های مطالعاتی، بررسی و ارایه اندیشه‌ها و ایده‌های نو در حوزه‌های مختلف نظامی (ماموریتی و پشتیبانی) برای بهره‌گیری در تدوین طرح‌های راهبردی آجا (اهداف، سیاست‌ها، دکترین، راهبردها، ...) و طراحی‌های اساسی و پایه‌ای آجا و ارتقای فرماندهی و مدیریت صحنه در چارچوب تدابیر و فرامین مقام معظم فرماندهی کل قوا و سیاست‌های ابلاغی» است. از سال 1396 که پوردستان ریاست این مرکز را عهده‌دار شده، برخلاف دو مرکز مشابه، او به فرماندهی همان نهاد نظامی منصوب نشده است؛ البته تا امروز.

شباهت تغییرات فرماندهان در سال 1386 با 1401

اما تغییرات اخیر در فراجا، شباهت‌هایی با تغییرات سپاه پاسداران در سال 1386 دارد. آن زمان محمدعلی (عزیز) جعفری پس از حدود سه سال ریاست بر مرکز راهبردی سپاه، با پوشه‌هایی که در آن تغییرات ساختاری این نهاد نظامی بود، راهی اتاق فرماندهی کل شد. در اینجا هم، کمی دیرتر اما با گذشت حدود 8 سال از ریاست رادان بر مرکز مطالعات راهبردی ناجا و بعدا فراجا و پس از تغییرات ساختاری در این نهاد انتظامی، به فرماندهی کل آن منصوب شد. به عبارت دیگر، این مراکز می‌تواند جایگاهی برای فرماندهان آتی این نهادها باشد؛ مدتی در این مراکز فعالیت و ایده‌پردازی کنند و سپس به عالی‌ترین فرماندهی آن نهاد منصوب شوند.