آرمان امروز/متن پیش رو در آرمان امروز منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

رضا پورحسین| برای دولت ایالات متحده آمریکا با دنیایی پر از مناقشه از اوکراین و روسیه گرفته تا چین و کمپین انتخاباتی مجدد برای ریاست ‌جمهوری، تلاش برای جلوگیری از یک بحران جدی بر سر برنامه هسته ‌ای ایران یک بازی هوشمندانه و مسئولانه است.

آخرین چیزی که دولت بایدن به آن نیاز دارد، بحران خاورمیانه بر سر برنامه هسته‌ای نامحدود ایران است که اورانیوم را در سطوح بالای نزدیک به تسلیحاتی غنی‌سازی می‌کند.

در واقع، اگر استراتژی دولت بایدن با اقبال همراه باشد، ممکن است بتواند موضوع هسته‌ای ایران را تا پس از انتخابات ریاست‌جمهوری بعدی مدیریت کند. البته ممکن است گزینه‌های بیشتری هم در دسترس باشد.

باید توجه داشت که هر کسی که شاهد مذاکره با ایران بر سر موضوع هسته‌ای آن بوده است، می ‌داند که توافقات با تهران فقط تاکتیکی است. به بیان ساده، آمریکا با ایران مشکل راهبردی دارد اما راه ‌حل راهبردی ندارد.

بر همین اساس تمام اقدامات واشنگتن از توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ تا آخرین تلاش برای کاهش تنش از طریق مجموعه‌ای از تفاهم‌ ها، معاملاتی است نه تحول ‌آفرین، موقت است نه نهایی و جزئی است، نه جامع.

تمام این تلاش‌های دیپلماتیک توسط سیاست داخلی ایالات متحده آمریکا و ایران محدود می‌ شود، که به شدت محدودیت‌های موجود را تعیین می‌کند.

با این وجود تحلیلگران بر این باورند که آخرین مذاکرات دولت بایدن با تهران همچنان بهترین گزینه موجود است اما همه گزینه‌های موجود از جمله دیپلماسی و فشار اقتصادی و سیاسی تنها راه ‌حل‌های موقتی را ایجاد می ‌کنند.

حتی استفاده از نیروی نظامی در بهترین حالت ممکن است برنامه ایران را به تأخیر بیندازد و به گفته تامیر هیمن، رئیس سابق اطلاعات نظامی اسرائیل، زور حتی می‌ تواند تمایل ایران به توسعه برنامه هسته‌ای‌ اش را تسریع کند.

علیرضا تقوی نیا، تحلیلگر مسائل بین الملل در این رابطه می گوید: آزاد کردن چند جاسوس آمریکایی در ازای پول های بلوکه شده ایران در عراق و کره جنوبی بازتاب زیادی داشته و این امر نکات مهم و پیام هایی دارد.

این توافق درپی فهم مشترک طرفین از به نتیجه نرسیدن برجام و لزوم کاهش تنش ها در حوزه برنامه غنی سازی هسته ای ایران حکایت دارد.

در واقع ایران همانگونه که فایل صوتی منتشرشده از رابرت مالی افشا کرد، برجام را وسیله ای برای اعمال فشارهای قانونی آمریکا برخود می بیند و به همین دلیل به طور عملی تلاش ندارد تا آن را احیا کند، زیرا علاوه بر از بین بردن دستاوردهای هسته ای این کشور و نتایج مثبت ناشی از آن، محدودیت های فراوانی را به تهران تحمیل خواهد کرد.

وی افزود: علاوه بر این، جمهوری اسلامی قصد کنار گذاشتن برنامه غنی سازی اتمی خود را ندارد و درصدد است ذیل معاهده ان پی تی به طور کامل و شامل از حق قانونی خود بهره مند شود.

این توافق قرار بود در گذشته انجام شود اما اتفاقات سال ۱۴۰۱ و امیدواری آمریکا در به نتیجه رسیدن آن، اجرای آن را به تعویق انداخت.

آزادکردن بخش قابل توجهی از پول های بلوکه شده ایران آن هم در آستانه سالگرد اتفاقات سال ۱۴۰۱، حاکی از ناامیدی آمریکا از سرانجام برنامه اپوزیسیون جمهوری اسلامی دارد؛ زیرا اثرات مثبت فوری آن بر ثبات و آرامش اقتصاد و بازار ایران غیرقابل انکار خواهد بود.

تقوی نیا ادامه داد: این توافق غیرمکتوب آن هم در هنگامه اوج گیری تنش ها میان ایران و آمریکا در خلیج فارس و مرزهای سوریه و عراق ، نشان دهنده تلاش های دوطرف برای کنترل تنش ها در حوزه برنامه اتمی ایران با وجود تعارضات جدی میان آن ها در سرتاسر ژئوپلیتیک غرب آسیا دارد‌.

در واقع هم تهران با تثبیت غنی سازی خود سعی در فریز کردن شرایط کنونی دارد و هم آمریکا نیازمند آنست که برنامه اتمی ایران در سطح فعلی باقی بماند و وارد مراحل خطرناک نشود. اگرچه وضعیت کنونی نیز روزگاری خط قرمز واشنگتن و تل آویو بود اما به نظرمی رسد آن ها به ناچار و عملا غنی سازی ۶۰ درصدی ایران را پذیرفته اند و سعی دارند چرخش سانتریفیوژها دیگر بیش از این سرعت نگیرد.

وی افزود: نشریه «اسرائیل هیوم» چند روز پیش در تحلیلی اعلام کرد ایران به بازدارندگی اتمی بدون ساخت بمب هسته ای دست یافته است که در ذهن تحلیلگران نکته ای بسیار مهم ارزیابی شد.

از این جنبه که ایران اولا قصد ساخت بالفعل بمب اتمی را نداشته و ندارد اما غنی سازی قانونی سطح بالا آن هم ذیل ان پی تی، نوعی از بازدارندگی را برای این کشور تحصیل می کند و ثانیا تبعات منفی ساخت عملی و علنی بمب اتم از جمله اجماع جهانی و رقابت هسته ای در منطقه غرب آسیا ، گریبان‌گیر تهران نمی شود. به عبارت دیگر ایران توانایی و تکنولوژی ساخت بمب و موشک های قاره پیما را دارد و از مزایای امنیتی و بازدارندگی آن بهره مند می شود ولی خودخواسته این تسلیحات را نمی سازد تا پیامدهای مضر احتمالی آن ها در عرصه بین الملل به سیاست خارجی این کشور لطمه نزند.

تقوی نیا توضیح داد: آزاد کردن حدود ۱۰ میلیارد دلار از دارایی های ایران نشان داد آمریکا نیز این وضعیت را فعلا و از روی اضطرار پذیرفته است.

وی افزود: راهبرد بایدن در برابر ایران شکست خورده است؛ او نه توانست برجام را احیا کند و برنامه اتمی ایران را به وضعیت قبل از ۲۰۱۸ بازگرداند و نه در عراق ، سوریه ، لبنان و یمن قواعد بازی را به سود واشنگتن تغییر داد.

از طرفی با توقیف ۲ نفتکش حامل نفت آمریکا در خلیج فارس و دریای عمان توسط ارتش و سپاه جمهوری اسلامی، بیش از پیش اعتماد به نفس ایران و جسارت این کشور در برابر ایالات متحده نمایان شد.

تقوی نیا افزود: بنابراین در فاصله یک سال مانده تا انتخابات سال ۲۰۲۴، جو بایدن سعی دارد با دادن امتیازاتی، روند رو به رشد برنامه اتمی ایران را متوقف سازد تا برگ برنده ای در برابر رقبای جمهوری خواه خود داشته باشد.

این تحلیلگر مسائل بین الملل گفت: جمهوری اسلامی با صبر و حوصله در حال گسترش نفوذ خود در غرب آسیا و افزایش سطح همکاری با همسایگانش و ایضا کشورهای آسیایی است و همزمان صادرات نفت خود را به نحو محسوسی افزایش داده و برنامه اتمیش را به سطح مقبولی رسانده و به همین دلیل سعی دارد بدون افزایش سطح تنش و از طریق سیاست خارجی ، وضعیت اقتصادی خود را دچار ثبات و بهبود کند و آرامش محسوسی را بر بازار داخلی حاکم گرداند.

فارغ از تحلیل صورت گرفته از سوی تقوی نیا باید توجه داشت که بر کسی پوشیده نیست که جمهوری اسلامی در این مقطع زمانی بیش از دولت بایدن زیرفشار قرار دارد و باید به هر شکل ممکن در حوزه اقتصادی دست آوردی داشته باشد تا بتواند از تنگنا خارج شود.

دست آوردی که نه از شانگهای به دست می آید و نه از بریکس و نه از خاورمیانه بلکه صرفا در مذاکره با غرب حاصل می شود. مذاکره ای که وزیرخارجه جمهوری اسلامی نیز دو روز پیش ابراز تمایل برای تداوم آن از خود نشان داد.