صبح نو/متن پیش رو در صبح نو منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

بریتانیا، آلمان و فرانسه روز پنجشنبه، ۱۵ سپتامبر (۲۴ شهریور) با انتشار بیانیه‌ای اعلام کردند که تحریم‌های مرتبط با برنامه اتمی و موشک‌های بالستیک ایران را که قرار بود در ماه اکتبر منقضی شود، لغو نخواهند کرد.
این در حالی است که قرار بود بر اساس توافق‌نامه برجام که در تیرماه سال ۱۳۹۴ امضا شد، تحریم‌های مربوط به موشک‌های بالستیک و برنامه هسته‌ای ایران در ۲۶ مهرماه امسال پس از هشت سال لغو شود. گویا غرب درصدد است با دیپلماسی فشار و نقض عهد در تعهداتش، سیاست‌های منطقه‌ای خود در غرب آسیا و جنگ اوکراین را دنبال کند؛ اما با توجه به راهبردهای شورای امنیت سازمان ملل که توجه چندانی به سیاست‌های کشورهای اروپایی ندارد، می‌توان شاهد برداشته‌شدن تحریم‌های موشکی ایران در طول زمان‌های نه‌چندان دور توسط نهادهای بین‌المللی بود.
روز پنجشنبه بود که مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا اعلام کرد که سه کشور اروپایی انگلیس، فرانسه و آلمان طی نامه‌ای به وی در کسوت هماهنگ‌کننده کمیسیون مشترک برجام اعلام کردند، تحریم‌های موشکی علیه ایران را که باید در چارچوب بندهای غروب آفتاب برجام در تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۳ برداشته شود، رفع نخواهند کرد.

نقش‌آفرینی سیاسی بورل
جوزپ بورل در بیانیه‌ای که پنجشنبه‌شب در تارنمای اتحادیه اروپا منتشر شد، اعلام کرد:‌ «امروز نامه‌ای را از وزرای امور خارجه فرانسه، آلمان و بریتانیا در رابطه با اجرای برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) دریافت کردم.» وی با اشاره به ادعاهای مطرح شده از سوی سه کشور اروپایی درباره عدم پایبندی ایران به تعهدات برجامی، افزود: «آنها اشاره کردند که نگرانی‌های خود را مبنی بر عدم پایبندی ایران به تعهدات خود در چارچوب برجام اعلام کرده و این موضوع را به کمیسیون مشترک برجام تحت مکانیسم حل اختلاف (DRM) ارجاع داده بودند.»
مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت: «وزیران امور خارجه (تروئیکا) اعلام کردند که ایران از سال ۲۰۱۹ به این توافق پایبند نبوده و معتقدند که این موضوع از طریق مکانیسم حل اختلاف برجام حل نشده است؛ بنابراین آنها قصد خود را برای عدم برداشتن گام‌های مربوط به لغو تحریم‌های بیشتر در تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۳ اعلام کردند.» بورل اعلام کرد: «بنا به درخواست تروئیکا «نامه را به سایر مشارکت‌کنندگان برجام؛ یعنی چین، ایران و روسیه ارسال کرده‌ام و من به‌عنوان هماهنگ‌کننده، با همه شرکت‌کنندگان برجام درباره مسیر پیش‌رو رایزنی خواهم کرد.»
دولت دموکرات کنونی آمریکا برای خروج از بن‌بست‌ها در عرصه سیاست خارجی، رویکرد «دیپلماسی، فشار و بازدارندگی» را در دستور کار قرار داده تا تنش‌های موجود و احتمالی را در منطقه و در قبال جمهوری اسلامی ایران تا زمان برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور در نوامبر ۲۰۲۴ به‌زعم خودش«کنترل» کند.
آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا چندی پیش در جمع خبرنگاران، رویکرد کلی واشنگتن را در قبال ایران «دیپلماسی، فشار و بازدارندگی» اعلام کرد؛ اما منابع دیپلماتیک غربی ادعا می‌کنند که کاخ سفید در تلاش است «تاکتیک کنترل تنش‌ها» را تا پیش از انتخابات ۲۰۲۴ به دلیل منافع و نیاز خود هم در قبال ایران و هم منطقه اجرا کند.»
به گفته آنها، کاخ سفید در این راستا برای تأمین منافع و نیازهای حزب دموکرات می‌کوشد اقدامات و توافقات محدودی داشته باشد تا جایگاه دموکرات‌ها را در رقابت‌های انتخاباتی پیش‌رو در مقابل جمهوری‌خواهان تحکیم بخشد.

تلاش‌ها برای نگاه‌داشتن تحریم موشکی
منابع دیپلماتیک غربی پیش از این گفتند: «کشورهای اروپایی در اکتبر امسال، چنانچه اطمینان یابند که قطع‌نامه پیشنهادی آنان رأی خواهد آورد، قطع‌نامه‌ای را در شورای امنیت ارائه خواهند کرد تا محدودیت‌های موشکی ایران را که قرار است در این ماه (اکتبر) پایان پذیرد، تمدید کنند. یک قطعنامه پیشنهادی در شورای امنیت سازمان ملل باید ۹ رأی مثبت کسب کند و هیچ‌یک از پنج عضو دائمی شورای امنیت (آمریکا، انگلیس، فرانسه، روسیه و چین) نیز آن را وتو نکنند.»
منابع دیپلماتیک غربی افزودند: «اروپایی‌ها با آگاهی از وتوی روسیه برای ارائه چنین قطع‌نامه‌ای در تلاش هستند، زیرا می‌خواهند برای روس‌ها نیز در افکار عمومی جهان هزینه ایجاد کنند.»
آنها اضافه کردند: «اروپایی‌ها همچنین به‌خوبی می‌دانند که جمهوری اسلامی ایران برای رأی‌نیاوردن چنین قطع‌نامه‌ای، تلاش‌های دیپلماتیک و سیاسی خود را انجام خواهد داد؛ اما کاخ سفید در اکتبر امسال (۲۰۲۳) با توجه به در پیش بودن انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴ به مکانیسم ماشه (اسنپ‌بک) متوسل نخواهد شد، بلکه هر گونه اقدامی را به اکتبر سال ۲۰۲۵ ( تاریخ انقضای قطع‌نامه ۲۲۳۱ و پایان مکانیسم ماشه) محول خواهد کرد.»

واکنش ایران به تصمیم اروپا برای حفظ تحریم موشکی
وزارت خارجه ایران در واکنش به تصمیم اروپا برای حفظ تحریم موشکی کشورمان، تأکید کرد: «تردیدی وجود ندارد که جمهوری اسلامی ایران به این اقدام غیرقانونی، تحریک‌آمیز و نقض آشکار تکالیف اتحادیه اروپا، فرانسه، آلمان و انگلیس وفق برجام و قطع‌نامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل» به‌صورت مقتضی و در چارچوب حقوق خود ذیل برجام پاسخ خواهد داد.» در متن اطلاعیه وزارت امور خارجه ایران در مورد این تصمیم اتحادیه اروپا و و تروئیکای اروپایی آمده است: «جمهوری اسلامی ایران در واکنش به خروج غیرقانونی آمریکا و باز وضع تحریم‌های ظالمانه، مطابق حقوق خود ذیل مواد ۲۶ و ۳۶ برجام، گام‌های جبرانی را اتخاذ کرد و این گام‌ها کاملا مطابق رویه‌های مندرج در برجام است.

 تصمیم به عدم انجام تعهدات از سوی اتحادیه اروپا و سه کشور اروپایی در واکنش به اقدامات هسته‌ای ایران، کاملا خالی از منطق حقوقی است، زیرا ایران یک سال تمام به طرف‌های اروپایی برای جبران اقدام غیرقانونی آمریکا در خروج از برجام فرصت داد و پس از آن نیز گام‌های جبرانی خود را به‌منظور ارائه فرصت جبران به طرف‌های اروپایی و حفظ پنجره دیپلماسی، به‌صورت تدریجی آغاز کرد. قابل‌پذیرش نیست که اتحادیه و سه کشور اروپایی این اقدام غیرقانونی خود را به‌عنوان واکنش به اقداماتی از ایران مستند کنند که کاملا قانونی و در واکنش به خروج آمریکا و بی‌عملی اتحادیه اروپا و سه کشور اروپایی بوده است. اقدامات ایران از منظر حقوقی کاملا قانونی بوده و خود اروپایی‌ها نیز به آن اذعان داشته و دارند.
اقدام طرف‌های اروپایی قطعا بر تلاش‌ها برای مدیریت تنش و ایجاد فضای مناسب برای همکاری‌های بیشتر بین طرف‌های برجام، آثار منفی خواهد داشت.
تردیدی وجود ندارد که جمهوری اسلامی ایران به این اقدام غیرقانونی، تحریک‌آمیز و نقض آشکار تکالیف اتحادیه اروپا، فرانسه، آلمان و انگلیس وفق برجام و قطع‌نامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل به‌صورت مقتضی و در چارچوب حقوق خود ذیل برجام پاسخ خواهد داد. ما به طرف‌های اروپایی نسبت به انجام و اتخاذ اقدامات تنش‌زا که قطعا مدیریت روابط فی‌مابین را پیچیده می‌کند و بر روند همکاری‌ها از جمله در مذاکرات رفع تحریم‌ها اثر منفی خواهد گذاشت، هشدار می‌دهیم.»
بااین‌حال، از منظر ایران هرگونه اقدام از سوی کشورهای اروپایی در خصوص حفظ تحریم‌های موشکی (حتی بدون کلیدزدن مکانیسم ماشه) نقض قطع‌نامه ۲۲۳۱ تلقی خواهد شد و معنای تداوم سیاست کشورهای غربی در حفظ فشار بر ایران از طریق برجام را خواهد داشت. هدف از این سیاست که از ابتدای اجرایی‌شدن برجام توسط کشورهای غربی پیگیری شده، جلوگیری از نابودی توافق از یک سو و درعین‌حال مسدودکردن مسیرهای برخورداری تهران از مزایای آن، از سوی دیگر بوده است. بر اساس این گزارش، جوزپ بورل، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و هماهنگ‌کننده مذاکرات وین روز پنجشنبه در بیانیه‌ای اعلام کرد که انگلیس، آلمان و فرانسه به اطلاع اتحادیه اروپا رسانده‌اند که خواستار حفظ تحریم‌های موشک‌های بالستیک علیه ایران هستند.

ادعاهای غرب برای گریز از تعهدات
منابع اروپایی مدعی شده‌اند که استفاده روسیه از پهپادهای ایرانی، احتمال ارسال موشک‌های بالستیک از ایران به روسیه و همچنین محروم‌کردن ایران از منافع توافق هسته‌ای، سه دلیل اروپا برای حفظ تحریم‌های موشک‌های بالستیک علیه ایران است.
با وجود این کشورهای غربی که از نخستین روزهای اجرایی‌شدن برجام به دنبال شانه ‌خالی‌کردن از تعهدات‌شان بودند، این‌بار هم به دنبال متوسل‌شدن به بهانه‌های جدید برای خلف وعده هستند.
شواهد نشان می‌دهند حفظ فشار بر ایران علی‌رغم توافق از ابتدا سیاستی بوده که اروپا همسو با آمریکا در دستور کار داشته است. آمریکا و تروئیکای اروپایی بعد از اجرایی‌شدن برجام با به‌کارگیری اقداماتی نظیر لفاظی‌های رسمی، هجمه‌های رسانه‌ای، گره‌زدن انتفاع برجامی به انجام اقدامات فرابرجامی از سوی ایران، وضع قانون برای جلوگیری از سفر تجار به ایران، حفظ سیاست ابهام درباره ماندگاری برجام و غیره سعی داشتند مانع انتفاع اقتصادی ایران از توافق شوند.

نقض عهد کشورهای اروپایی در قبال برجام به‌ویژه بعد از خروج آمریکا از برجام در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۹۷ شکل عیان‌تری به خود گرفت. در آن زمان کشورهای اروپایی به هیچ‌یک از وعده‌های خود برای برخورداری ایران از مزایای اقتصادی این توافق عمل نکردند. جمهوری اسلامی ایران تا یک سال بعد از خروج آمریکا از برجام به تمامی تعهداتش عمل کرد؛ اما بعد از آن اعلام کرد به‌موجب مفاد مندرج در برجام، تعهداتش ذیل این توافق را کاهش خواهد داد.