آخرین خبر/ نیک می دانید، در روزگاری زندگی می کنیم که اینترنت به گوشه‌وکنار زندگی ‌ما سرک کشیده و در جای جای امور روزمره ما قرار دارد. با این وجود نحوه مواجهه افراد مختلف با این پدیده متفاوت است. از طرفی برخی افراد که دلبستگی خاصی به تئوری های توطئه دارند آن چنان خطرات عصر تکنولوژی را برجسته می کنند که گویی انسان امروز، در مجموعه فیلم های ماتریکس زندگی می کند؛ و از سوی دیگر افرادی هم هستند که این ویژگی ها را چالش های کاملا طبیعی پیشرفت تکنولوژی معرفی می کنند. با این حال به طور کلی نوعی نگرش انتقادی در گفتمان عمومی جوامع مختلف نسبت به اینترنت وجود دارد، اما هنوز جای تأملات دقیق تر و عالمانه تر خالی است. بنابراین طبیعی است که در بین اهالی کتاب، حساسیت ها و سوالات در مورد آن نیز افزایش تصاعدی داشته باشد. در چندسال اخیر کتاب های زیادی راجع به این قبیل از مسائل به نگارش در آمده و روندی رو به رشد داشته است. از بین این موارد، کتاب «اینترنت ما: اطلاعات زیاد و فهم کم در عصر کلان داده» مواجهه ای اجمالی از جنس فلسفه با همین مسئله آمیختگی و برخوردهای روزافزون ما با ساختار جهان مجازی است. پاتریک لینچ نویسنده این کتاب، به عنوان فیلسوف، مسئله‌ی شناخت انسان را در مواجهه با اینترنت بررسی می‌کند. لینچ سعی می کند تا با همان نگاه کنجکاو فلسفی خود به اینترنت و دنیای محاصره شده توسط آن توجه کند.

به طور کلی نویسنده می خواهد بگوید در عصر کلان داده؛ هر چند اطلاعات زیادند اما فهم و تببین کاهش پیدا می کند. به عبارتی دیگر انسان شیوه‌های مختلفی برای تفکر کردن دارد. گاهی صرفا داده‌های فکر شده را از جهان می‌گیرد، گاهی درباره آن‌ها تأمل می‌کند و برای آن استدلال می‌کند. گاهی سعی در فهم آن دارد. از این میان، شیوه آخر که به «فهم» منجر می‌شود، ارج و شأن والایی دارد و می توان آن را دانش محسوب کرد. در چنین شرایطی اینترنت ما را وادار کرده است که تنها به یکی‌دو شیوه ابتدایی بسنده کنیم(یعنی دریافت داده ها و تامل درباره آن ها) و برای رسیدن به «فهم» آن تلاشی نکنیم و یا آنکه آنطور که اینترنت می خواهد فکر می کنیم و می فهمیم. درواقع داشتن اطلاعات زیاد که از اینترنت بدست می آید لزوما منجر به فهم و دانش بیشتر منجر نمی شود. به عنوان مثال نویسنده به خوبی اشاره می کند که « معرفت موجه آنقدر که تصور می کنیم ساده و سرراست نیست و انبوه اطلاعاتی که در فضای مجازی پراکنده شده اند، شاید صادق باشند اما دستکم مشخص نیست موجه هستند یا خیر». طبیعتاً به دنبال این مباحث موضوعاتی مانند مرجعیت گوگل یا تصور اینکه دانش به مثابه اطلاعات انباشته شده در ذهن فرد است به چالش کشیده می شود و مورد سوال قرار می گیرد. نویسنده سعی می کند ضمن ارائه این مسائل به آن ها پاسخ دهد. ادبیات نوسنده به گونه ای است که انگشت اتهام را به سمت کسی نمی چرخاند، بلکه هشدار می دهد که فضای مجازی و اینترنت نه تنها باعث حل مسائل علمی و دانش ها شده است بلکه چالش های فلسفی و معرفت شناسانه قدیمی را پررنگ تر و شدیدتر کرده اند. «پاتریک لینچ» در نیمه دوم کتاب مسائلی مانند شیوه های رسیدن به معرفت، منابع معرفت، نوع خاص معرفت و … را مورد بحث قرار می دهد. مفهوم کلیدی بحث نویسنده در این کتاب و خصوصا بخشی که ذکر شد «کلان داده» است. کلان داده از نگاه «لینچ» شکل اصلی معرفت در عصر حاضر را تعیین می کند و تأثیرات آن به گونه ای بوده که موجب برخی اغراق ها در این زمینه شده است. وی در این خصوص می گوید «البته موضع نویسنده در قبال کلان داده بسیار شفاف و انتقادی است. کلان داده ها، صورتی از همبستگی هستند که تا «فهم» و معرفت تبیینی فاصله زیادی دارند».

نکته ضعف این کتاب در وهله اول عنوان آن است چرا که از همان عنوان فرعی کتاب یعنی «اطلاعات زیاد و فهم کم در عصر کلان داده» نتیجه و موضع کلی کتاب قابل حدس است. اما نکته مهم و مثبت این کتاب آن است که نویسنده علی رغم آنکه با رویکرد فلسفی به مسئله می پردازد تلاش زیادی کرده است تا این مباحث فلسفی را به زبانی ساده که برای عموم قابل درک باشد بیان کند و بر خلاف عنوان آن، نتیجه گیری را تا حد زیادی به خواننده واگذار کند. این ویژگی ها معمولا در کتاب های این چنینی بسیار نادر است. البته هنر مترجم در بازگردانی کلمات را نیز نباید دست کم گرفت. در رابطه با نحوه سیر مباحث کتاب می توان گفت نویسنده نکته اصلی مدنظر خود را در ابتدای فصل به صورت ضمنی بیان کرده و سپس در زیرفصل های متعدد به تفصیل و بسط ادعای خود می پردازد. پیش از تهیه این کتاب، این را باید در نظر داشت که «اینترنت ما» از آن دسته کتاب هایی است که تلاش می کنند خیلی محتاطانه در مورد موضوعی خاص نظر بدهند. لذا اگر طرفدار کتاب هایی هستید که انتقاد هیجانی و شورانگیزی مطرح می کنند احتمال زیاد این کتاب برای شما کسل کننده باشد. با این حال کتاب «اینترنت ما» برای آن دسته از اهالی کتاب که به دنبال رویه های زردنویسی نیستند و می خواهند تأملات عمیق تر و جدی تری در رویکردهای انتقادی نسبت به اینترنت داشته باشند، نکات جالب توجه زیادی دارد.

خبرنگار: محمد جواد خالقی