دوشنبه 14 بهمن 1404 - 20:24
چرا «شد خزان» به دلها نشست؟
ایسنا/ تصنیف «خزان عشق» سروده رهی معیری نزدیک ۹۰ سال پیش با ملودی بدیعزاده از رادیو پخش شد. مردم آن دوران بعد از شکست و در تنهاییشان به آن گوش دادند و بعد این تصنیف به دوران ما رسید، هنوز هم خیلیها آن را گوش میدهند و در تنهاییشان غرق میشوند.
دهم اردیبهشتماه زادروز رهی معیری است، شاعری که حتما شعرش را شنیدهایم؛ شعری که از صفحه گرامافون تا نوار ضبط صوت و سیدی و فلش نسل به نسل رسید و امروز هم در فیلمهایی که میخواهند فضایی از دوران پهلوی برایمان ترسیم کنند به گوش میرسد؛ صدایی با پسزمینه خشخش: «شد خزان گلشن آشنایی/ باز هم آتش به جان زد جدایی/ عمر من ای گل طی شد بهر تو/ وز تو ندیدم جز بدعهدی و بیوفایی/ با تو وفا کردم تا به تنم جان بود/ عشق و وفاداری با تو چه دارد سود/ آفت خرمن مهر و وفایی/ نوگل گلشن جور و جفایی/ از دل سنگت آه و....» این شعر را حتما با همان ملودی معروفش میخوانید و شاید خواندش به گونهای دیگر برایتان سخت باشد.
محمدحسن «بیوک» معیری، با تخلص رهی از غزلسرایان معاصر ایران و از تصنیفسرایان بنام کشورمان که در موسیقی هم ذوق و مهارت داشت به سال ۱۲۸۸ در تهران متولد شد و ۲۴ آبان ۱۳۴۷ بدرود حیات گفت. خود میگفت در انواع و اقسام شعر آثاری دارد اما به غزل علاقه بیشتری دارد، زیرا در این لباس آدم بهتر میتواند احساسات و عواطف عاشقانهاش را بیان کند.
او در آغاز شاعری در انجمن ادبی حکیم نظامی به ریاست حسن وحید دستگردی شرکت میکرد و همچنین عضو انجمن موسیقی ایران بود.
یکی از داستانهای عاشقانه معاصر به رهی معیری و مریم فیروز تعلق دارد؛ شورانگیزترین ترانهها و غزلیات رهی معیری که برخی میگویند از بهترین آثار ادبیات کلاسیک معاصر است از این عشق مایه میگیرد. عشقی که با ازدواج مریم فیروز با نورالدین کیانوری به سرانجام نمیرسد.
از شعرهای معروف رهی معیری، خزان عشق یا به عبارتی همان تصنیف مشهور «شد خزان گلشن آشنایی» است که جواد بدیعزاده در دستگاه همایون اجرا کرده است و در سال ۱۳۱۳ از رادیو پخش شد و حالا نزدیک به ۹۰ سال از انتشار این تصنیف ماندگار میگذرد.
عبدالجبار کاکایی، شاعر و منتقد ادبی درباره دلیل ماندگاری این تصنیف و واردشدن آن به حافظه جمعی ما ایرانیان به ایسنا میگوید: یکی از دلایل ماندگاری این تصنیف در شعر فارسی، این است که تصنیف در شرایط شکلگیری و اوج تصنیفهای سنتی بعد از امیرجاهد و ملکالشعرای بهار ایجاد شد؛ پیش از آن شاید خود نوازندگان و خنیانگران بر موسیقی کلام میگذاشتند و اجرا میکردند اما در این دوران شاعران دست به قلم شدند کسانی چون محمدعلی امیرجاهد، عارف قزوینی، علیاکبر شیدا و ملکالشعرای بهار با تصنیف سیاسی «مرغ سحر» و بعد هم «شد خزان» رهی معیری. رهی معیری در واقع در دوره رشد و اوجگیری تصنیفهایی قرار گرفته بود که سرایندگانش شاعران هستند که تخصصی در چینش کلمات در کنار یکدیگر دارند و دیگر نوازندگان و اهلی موسیقی نیستند که کلام بر موسیقی میگذارند.
این شاعر عامل دوم مانایی این تصنیف را زبان روان و شفاف رهی معیری میداند و توضیح میدهد: اگر در غزلهای رهی معیری دقت کرده باشید، زبان روانی دارد که یکی از علتهایش شیفتگی او به زبان شعر سعدی است. غزلهای معیری سعدیوار است، غزلهایی عاطفی و عاشقانه.
او میافزاید: از طرف دیگر رهی معیری، زندگی متلاطم عاشقانهای داشته که سبب شده شعرهای عاشقانهاش بیشتر جلوه کند. در حالی که او در آثارش مثنوی، دوبیتی، رباعی و قصیده هم دارد ما رهی را به خاطر مباحث عاطفی شعرهایش به عنوان غزلسرا میشناسیم.
کاکایی معتقد است اوضاع آشفته اجتماعی و سیاسی ایران به ویژه در دهه ۱۳۳۰ و بعد از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و حوادث بعد از آن، شهرت «شد خزان» را بالا برد و ادامه میدهد: جامعه ایران بعد از این ماجراها، دچار یأس و افسرگی میشود و شعر زمستان اخوان هم در این دوره به شهرت میرسید. «شد خزان» حکایت از شکست تاریخی ملتی برای تحقق آرمانها و آرزوهایش است. میشود گفت تلخترین شکستها و ناکامیها بعد از صنعت ملی شدن نفت اتفاق افتاد و همین باعث شد تصنیف «شد خزان» بیشتر در دل مردم جا بگیرد. در واقع شعر مطابق شرایط روحی مردم بود.
البته کاکایی خاطرنشان میکند: ملودیای که بدیعزاده برای این تصنیف تنظیم کرده، سهم بسزایی در شهرت این تصنیف دارد. ملودی در معرفی کلام سهم مهی دارد شاید ۷۰ به ۳۰ باشد یعنی ۷۰ درصد ملودی و ۳۰ درصد کلام بنابراین بدیعزاده نقش مهمی در شهرت «شد خزان» دارد.
او یادآور میشود: به طور خلاصه میتوان گفت: جامعهشناسی متناسب با شرایط اجتماعی جامعه، شاعر بودن تصنیفسرا و شناخت او از کلام، ملودی و منتشر شدن در دوران شکوه و اوجگیری تصنیف از دلایل شهرت «شد خزان» است.
کاکایی درباره اینکه گاه شهرت شعر بیش از ترانهسرا یا تصنیفسرا میشود مثلا محمدعلی شیرازی، شهرت «سلطان قلبها»یش را نداشت، میگوید: این اتفاق برای رهی معیری نیفتاد زیرا به عنوان غزلسرای صاحبسبک به شهرت رسید و تصنف هم گفت مانند ملکالشعرای بهار، سیمین بهبهانی و هوشنگ ابتهاج که جلوه شاعریشان در جامعه مطرح است، منتها در کنار شاعری، تصنیف هم گفتند. محمدعلی شیرازی یا شاعرانی نظیر او غالبا تصنیفسرا بودند و شخصیتشان به عنوان شاعر تثبت نشده تا طرف توجه قرار بگیرند بنابراین شهرت ابتهاج و رهی معیری و سیمین بهبهانی را نداشتهاند.
پربیننده ترین
-
عکس مسی درآمد؛ آخرین توپ طلا با آرایشگر ویژه!
-
10 جایزه 5 میلیون تومانی برای کاربران آخرین خبر (مهلت شرکت در مسابقه تا 9 آذر تمدید شد.)
-
10 جایزه 5 میلیون تومانی برای کاربران آخرین خبر (مهلت شرکت در مسابقه تا 9 آذر تمدید شد.)
-
چراغ قوه همه کاره ( پاور بانک، شیشه شکن و ... )
-
هشدار آبفای کشور به مردم؛ هیچ ماموری فعلا برای قرائت کنتور آب مراجعه نمیکند
-
آخرین وضعیت راهها در چهارمین روز از سال جدید؛ محور چالوس از شنبه دوباره بسته میشود
-
جارو شارژی !! دیگه نگران نظافت ماشین نباشید
-
زنده؛ بیرانوند در یک قدمی استقلال
-
"دنا پلاس اتومات" بخریم یا "تارا اتومات؟"/ مقایسه اختصاصی "آخرینخودرو" از دو خودروی پرطرفدار
-
فشار آبرو چند برابر کن ....
-
فرمانده کل قوا: ملت ایران در مقابل جنگ تحمیلی محکم میایستد همانگونه که در مقابل صلح تحمیلی نیز محکم خواهد ایستاد
-
چالش/ بازیکن داخل تصویر رو حدس بزن (16)
-
5 نشانه ضعیف شدن ریه ها و بهترین روش تقویت آن چیست؟
-
لندکروزر یا ۲۰۶؟ / مقایسه جالب "آخرینخودرو" به بهانه سخنان جنجالی میرسلیم
-
پایان زودهنگام گنبد آهنین؟ اسرائیل مجبور به جیرهبندی موشکها شد
-
سپ، برترین شرکت در خاورمیانه شد
-
گردونه را بچرخانید، بیتکوین دریافت کنید
-
واکنش عراقچی به تجاوز امروز آمریکا به تأسیسات هستهای فردو، نطنز و اصفهان
آخرین اخبار
-
رقص دیوانهوار رعد و برق!
-
جدیدترین هیولای هنسی، کادیلاک CT5-V بلکوینگ لمونستر با ۱۰۰۰ اسب بخار
-
شیرخوردن توله خرسها در البرز مرکزی
-
اعلام نحوه فعالیت متروی اصفهان در تعطیلات آخر هفته
-
لامبورگینی روئلتو با کیت بدنه زاکو، وحشیترین سوپراسپرت ۲۰۲۵!
-
نهایت استفاده از باغچه خانه
-
مسجد ملک زوزن در شهرستان خواف
-
موتورسیکلت بنلی VZ 125 ؛ مشخصات فنی و امکانات
-
۹۷۰۰ کارگر خراسان شمالی زیر پوشش بیمه
-
فعالیت ۴۲ واحد ترمینال ضبط پسته در خراسان جنوبی
-
مرگ زندگیبخش بانوی جوان شهرضایی
-
کاهش ۵۰ درصدی قیمت خودروهای برقی با طرح فورد
-
لحظه وقوع انفجار در کارخانه فولاد پنسیلوانیا
-
معرفی نامزدهای بخش فیلمنامه پانزدهمین جشن بزرگ منتقدان سینما
-
پیشبینی فارن پالیسی از زمان احتمالی جنگ بعدی ایران و اسرائیل
سایر اخبار مرتبط
نظرات
ثبت نظر
مهمترین اخبار
رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس: اجرای طرح کالابرگ در نشست سران قوا تصویب شد
سهشنبه 22 مرداد 1404 - 12:03:47
هشدار جدی وزارت اقتصاد درباره اختلالات گسترده در تجارت
سهشنبه 22 مرداد 1404 - 12:01:40
نامه وزیر صمت درباره جلوگیری از افزایش چند برابری قیمت خودروهای وارداتی
سهشنبه 22 مرداد 1404 - 12:00:15
پودر لاغری کاملا گیاهی دارای سیب سلامت
سهشنبه 22 مرداد 1404 - 19:00:00
نوسان محدود قیمتها در بازار طلا و سکه؛ دلار در کانال 92 هزار تومان ماند
سهشنبه 22 مرداد 1404 - 11:47:48